ਜੇਰ ਰੁਕਣਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਲਾਗ — ਕੀ ਕਰੀਏ ਤੇ ਕੀ ਨਾ ਕਰੀਏ
Vikas Industrial Corporation, ਖੰਨਾ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ
ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਜੇਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 24 ਘੰਟੇ ਦਾ ਨਿਯਮ, ਮੈਟਰਾਈਟਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ, ਬਰੂਸੈਲੋਸਿਸ ਕਰਕੇ ਜੇਰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮਸਲਾ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਦੀ ਸਲਾਹ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿੰਡ ਕਿੱਥੇ ਹੈ।
ਇਹ ਲੇਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੂਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵੇਖੋ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੂਲ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹੋ
ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਜੇਰ (ਰਿਟੇਨਡ ਪਲੈਸੈਂਟਾ) ਕਿਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ
ਗਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੱਛਾ ਦੇਣ ਦੇ 3 ਤੋਂ 8 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇਰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ 24 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਲਟਕੀ ਰਹੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਰੁਕੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਗਰਭ-ਝਿੱਲੀ, ਯਾਨੀ ਰਿਟੇਨਡ ਪਲੈਸੈਂਟਾ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (MSD Veterinary Manual)। ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਰੂਸੈਲੋਸਿਸ ਨਾਲ), ਔਖਾ ਸੂਆ, ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚੇ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਨਮ, ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਘਾਟ, ਉੱਚਾ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਤਾਪਮਾਨ, ਵੱਧ ਉਮਰ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੂਆ, ਜੇਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਾਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਜੇਰ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੈ (MSD Veterinary Manual; Beagley et al., 2010)।
ਇਹ ਕਿਉਂ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ
ਬਿਨਾਂ ਪੇਚੀਦਗੀ ਵਾਲੀ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਜੇਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਸ਼ੂ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇਰ ਰੁਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰਾਈਟਿਸ, ਅਬੋਮੇਜ਼ਮ ਦਾ ਖਿਸਕਣਾ, ਲੇਵੇ ਦੀ ਸੋਜ (ਥਨੇਲਾ), ਕੀਟੋਸਿਸ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਛਾਂਟੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦੁੱਧ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ (MSD Veterinary Manual)। ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਜੇਰ ਰੁਕਣ ਅਤੇ ਮੈਟਰਾਈਟਿਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਸੂਣ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਯੋਜਨਾ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਖਿੱਚੋ ਨਹੀਂ
ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਗਰਭ-ਝਿੱਲੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਟਕਦਾ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 2 ਤੋਂ 11 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਝਿੱਲੀ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮਿਤ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਮਦਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਕਸੀਟੋਸਿਨ, ਓਸਟ੍ਰੋਜਨ, ਪ੍ਰੋਸਟਾਗਲੈਂਡਿਨ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਜੇਰ ਡਿੱਗਣ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਗਏ (MSD Veterinary Manual)। ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਇਸੇ ਰਾਏ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਕਿ ਕਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇਲਾਜ ਅਸਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਮੈਟਰਾਈਟਿਸ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਟੀਕੇ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ (Beagley et al., 2010)। ਗਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ; ਖਿੱਚੋ ਨਹੀਂ।
ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੋ: ਬਰੂਸੈਲੋਸਿਸ
ਬਰੂਸੈਲਾ ਐਬੋਰਟਸ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਨਮ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੱਛੇ ਅਤੇ ਜੇਰ ਰੁਕਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਾਗ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਜੇਰ, ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਤਰਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਣੂ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੂਤ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਬਤ ਚਮੜੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਲਾਗ ਚੜ੍ਹਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਮਲੀ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ (MSD Veterinary Manual)। ਹਰ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਜੇਰ ਅਤੇ ਹਰ ਗਰਭਪਾਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਛੂਤ ਵਾਲਾ ਮੰਨੋ। ਦਸਤਾਨੇ ਪਾਓ, ਕੱਟੇ ਹਿੱਸੇ ਢਕੋ, ਜੇਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨੰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਛੂਹੋ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਵੋ, ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਕਰਵਾਓ। ਜੇਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਕੇ ਨਿਪਟਾਓ: ਧੁੱਪ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਠੰਢੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ 2 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੀਵਤ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲੇ 3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰਾਈਟਿਸ ਦੇ ਲੱਛਣ
ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਲਾਗ ਆਮ ਹੈ। Sheldon ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੂਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀਆਂ ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ (Sheldon et al., 2009)। ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਸੂਣ ਦੇ 21 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਿਊਰਪੇਰਲ ਮੈਟਰਾਈਟਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਬੱਚੇਦਾਨੀ, ਬਦਬੂਦਾਰ, ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ, ਲਾਲ-ਭੂਰਾ ਸਰਾਵ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਜਾਂ ਸੁਸਤੀ ਅਤੇ 39.5°C ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬੁਖ਼ਾਰ (Sheldon et al., 2006)। ਜਿਸ ਗਾਂ ਦੀ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਰਾਵ ਪਾਕ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਬੁਖ਼ਾਰ ਜਾਂ ਸੁਸਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੈਟਰਾਈਟਿਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਣ ਦੇ 21 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਤੋਂ, ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਕ ਵਾਲੇ ਸਰਾਵ ਨੂੰ ਕਲੀਨਿਕਲ ਐਂਡੋਮੈਟਰਾਈਟਿਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ 2 ਹਫ਼ਤੇ ਰੋਜ਼ ਤਾਪਮਾਨ ਲਓ। ਸਰਾਵ ਜਾਂ ਸੁਸਤੀ ਦੇ ਨਾਲ 39.5°C ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਟੀਕੇ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਉਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (MSD Veterinary Manual)।
ਰੋਕਥਾਮ: ਸਬੂਤ ਕਿਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਠੋਸ ਯੋਜਨਾ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਠੰਢਕ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀਬੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਕਾਰਕ ਹੈ (MSD Veterinary Manual)। ਵਿਟਾਮਿਨ E ਅਤੇ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ: MSD ਮੈਨੂਅਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਕ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਸੁੱਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ E ਦੇ 44 ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ 20 ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ, 21 ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਅਤੇ 3 ਵਿੱਚ ਜੇਰ ਰੁਕਣਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਮੀ ਦਿਸੀ ਅਤੇ ਬਣਾਵਟੀ (ਸਿੰਥੈਟਿਕ) ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲੇ (Bourne et al., 2007)। ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪਰਖ ਵਿੱਚ, ਵਾਧੂ ਦਾਣਾ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਲੈਣ ਵਾਲੇ 5.0 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇਰ ਰੁਕੀ ਜਦਕਿ ਤੁਲਨਾ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ 13.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਪੱਖੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਟੀਕੇ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਸੂਖਮ ਖਣਿਜਾਂ ਨੇ ਜੇਰ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟਾਇਆ (Kalasariya et al., 2017)। ਸੂਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਸੂਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਅਤੇ ਔਜ਼ਾਰ ਧੋਵੋ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਦਾ ਸਵਾਲ: ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰੋ
ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਖੇਤੀ ਇਲਾਕਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੈਲੀਨੀਅਮ-ਭਰਪੂਰ ਪੱਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਤੂੜੀ ਵਿੱਚ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ (Solovyev et al., 2018)। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੈਲੀਨੀਅਮ-ਭਰਪੂਰ ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਪਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚ 2 ਤੋਂ 29 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੱਲੋ ਮਿਲਿਆ (Dhillon and Dhillon, 2009), ਅਤੇ PAU ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਿਆ ਚਾਰਾ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ (Jaidka et al., 2017)। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸੱਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ 680 ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਦਾ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਧਾਰਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਦੀ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹੋਰ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ (Chawla et al., 2020)। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਦੇ ਟੀਕੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਮਿਕਸ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਪਾਓ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਘਾਟ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਾ ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਉੱਥੇ ਜੇਰ ਰੁਕਣਾ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇਵਾਰ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਨਕਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚ, ਫਿਰ ਪੂਰਕ, ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦਾ ਖਣਿਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਦੇ ਨਕਲ ਨਾ ਕਰੋ।
ਪਸ਼ੂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਬੁਲਾਈਏ
ਉਸੇ ਦਿਨ ਬੁਲਾਓ ਜੇ 24 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੇਰ ਲਟਕੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਗਾਂ ਸੁਸਤ ਹੋਵੇ, ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਬੁਖ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਬਦਬੂਦਾਰ, ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ, ਲਾਲ-ਭੂਰਾ ਸਰਾਵ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਉਸਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 39.5°C ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉੱਠ ਨਾ ਸਕੇ; ਜਾਂ ਜੇ ਉਸਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੂਸੈਲੋਸਿਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਸਤ ਅਤੇ ਖਾਂਦੀ ਗਾਂ ਦੀ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਜੇਰ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਰੋਜ਼ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਜੇਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚੋ ਨਹੀਂ। 2 ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਰੋਜ਼ ਤਾਪਮਾਨ ਜਾਂਚੋ, ਹਰ ਜੇਰ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨੋ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਠੰਢਕ ਠੀਕ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਸੈਲੀਨੀਅਮ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ–ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਪੱਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ।
ਸਰੋਤ
ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਲਿੰਕ ਅਸਲ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਜਾਂ ਹਵਾਲਾ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
- MSD Veterinary Manual. Retained fetal membranes in cows.
- Beagley JC, Whitman KJ, Baptiste KE, Scherzer J (2010). Physiology and treatment of retained fetal membranes in cattle. Journal of Veterinary Internal Medicine 24:261–268.
- MSD Veterinary Manual. Brucellosis in cattle.
- Sheldon IM, Lewis GS, LeBlanc S, Gilbert RO (2006). Defining postpartum uterine disease in cattle. Theriogenology 65:1516–1530.
- Sheldon IM, et al. (2009). Defining postpartum uterine disease and the mechanisms of infection and immunity in the female reproductive tract in cattle. Biology of Reproduction 81:1025–1032.
- Bourne N, Laven R, Wathes DC, Martinez T, McGowan M (2007). A meta-analysis of the effects of vitamin E supplementation on the incidence of retained foetal membranes in dairy cows. Theriogenology 67:494–501.
- Kalasariya RM, et al. (2017). Effect of peripartum nutritional management on plasma profile of steroid hormones, metabolites, and postpartum fertility in buffaloes. Veterinary World 10:302–310.
- Solovyev N, et al. (2018). Selenium-rich mushrooms cultivation on a wheat straw substrate from seleniferous area in Punjab, India. Journal of Trace Elements in Medicine and Biology 50:362–366.
- Dhillon KS, Dhillon SK (2009). Selenium concentrations of common weeds and agricultural crops grown in the seleniferous soils of northwestern India. Science of the Total Environment 407:6150–6156.
- Jaidka M, Singh J, Kaur R, Dass A (2017). Seleniferous soils: spatial distribution, impact on plant, human and animal health, and its management. Indian Farming 67(11).
- Chawla R, et al. (2020). Exposure to a high selenium environment in Punjab, India: biomarkers and health conditions. Science of the Total Environment 719:134541.